In het promotiereglement van uw universiteit staat aan welke formele criteria uw proefschrift moet voldoen. Hier zullen we uitleggen op welke zaken u moet letten bij het maken van het digitale bronbestand van uw dissertatie.

Een van de meest voorkomende misverstanden bij auteurs van proefschriften is de veronderstelling dat, wanneer een proefschrift geprint kan worden op een 1200dpi laserprinter, er zich bij de drukker ook geen problemen zullen voordoen. Helaas, de drukker gebruikt geen laserprinters om een proefschrift te drukken, maar speciale typesetting-software: "high-end" prepress omgeving. De software die door drukkers wordt gebruikt, kan eigenlijk alleen maar goed overweg met PDF bestanden waarin Type-1 fonts zijn ingesloten. In theorie is het geen grote opgave om dit soort PDF files te genereren. In praktijk blijkt het, vooral voor LaTeX gebruikers die onder Unix of Linux werken, nogal eens tegen te vallen. Vandaar dat we op verschillende plaatsen in dit document dit wat taaie font-probleem uitgebreid zullen behandelen.

Omdat drukkers gebruik maken van speciale inslag-software (om katernen te kunnen maken), zien zij het liefst dat de pagina's gecentreerd zijn: linker- en rechtermarge even breed. LaTeX gebruikers zullen merken dat in LaTeX bij de optie "two-sided" de marges een verschillende breedte hebben: LaTeX reserveert ruimte voor de bindmarges. Dat is sjiek, maar niet handig voor drukkers. Met een paar regels LaTeX kunnen de pagina's worden gecentreerd. Zet in geen geval de optie "two-sided" uit. Dat lijkt een oplossing, maar is het niet: kopregels en paginanummers worden dan niet meer gespiegeld.

De laatste algemene richtlijn: besteed net zoveel aandacht aan afbeeldingen als aan de tekst. Gebruik een programma om afbeeldingen te maken dat voor teksten in die afbeeldingen Type-1 fonts gebruikt. Bewaar de afbeeldingen in TIFF of EPS format in voldoende hoge resoluties.

De ervaring leert dat het verstandig is om, nadat u enige tijd aan het proefschrift hebt gewerkt, een representatief deel van het bestand om te zetten naar PDF en om, samen met uw drukker, te controlen of het eindresultaat van die conversie bevredigend is. Eventule problemen (fonts, kwaliteit afbeeldingen en grafieken (te dunne lijnen die wegvallen), etc.) kunnen dan nog opgelost worden. Het is erg vervelend om dergelijke problemen in het allerlaatste stadium op te moeten lossen, wanneer het proefschrift eigenlijk al bij de pedel had moeten liggen.

Algemene richtlijnen

Binnenwerk. Het binnenwerk zal bestaan uit katernen van 16 of 32 pagina's. Voor full-color pagina's in het binnenwerk is het beter (goedkoper:-) om die pagina's in 1 katern te laten vallen. De kosten voor kleurenpagina's in het binnenwerk worden per zijde van een katern berekend. Zet de kleurstellingen op CMYK (Cyaan, Magenta, Yellow en blacK) en NIET op RGB.

Illustraties:

• Scan foto's en afbeeldingen met veel toonverloop minimaal op 300dpi in de uiteindelijke afmetingen;
• Lijntekeningen als zodanig in het bestand opnemen of scannen op 1200dpi in de uiteindelijke afmetingen;
• Afbeeldingen in de file bijsluiten als TIFF of EPS bestanden. Afbeeldingen liever niet omzetten naar JPEG (JPG) of GIF formaat. Dit tast de kwaliteit aan. Mochten de afbeeldingen al zijn omgezet naar JPEG of GIF, dan heeft het geen zin meer om ze weer naar TIFF te converteren;
• Gebruik geen gekleurde vlakken of lijnen in tekeningen en grafieken die uiteindelijk in zwart/wit gedrukt zullen worden, maar gebruik streep-- en stippellijnen en verschillende vulpatronen om een duidelijk onderscheid te krijgen;
• Gebruik een tekenprogramma dat bestanden kan exporteren als EPS files. Ga goed na wat een dergelijk programma doet met teksten in of bij afbeeldingen. Gebruik niet het tekenprogramma dat standaard bij Word wordt geleverd; de kwaliteit van de afbeeldingen die met dat programma worden vervaardigd is niet goed genoeg;
• Gebruik een lijndikte van minimaal 0.25 mm, dus geen haarlijnen.

Vormgeving: Zetspiegel:

• Het standaard boekformaat is 170 x 240 mm staand (bladspiegel);
• De zetspiegel (dat deel van de bladspiegel waarbinnen de tekst, inclusief paginanummers en afbeeldingen, valt) is 128 x 200 mm;
• De zetspiegel staat standaard midden op de pagina, zodat de tekstblokken op de voor-- en achterzijde van een pagina exact over elkaar vallen;
• De kopij kan op A4 formaat worden ingeleverd; de drukker reduceert dit formaat met 20%;
• In druk is een schreefletter (bijvoorbeeld de Times Roman) voor platte tekst met een lettergrootte van 10pt prima geschikt. Een schreefloze letter is minder goed leesbaar in 10pt;
• Op A4 formaat kun je dus een 12pt letter gebruiken. Bij de reductie met 20% door de drukker wordt de grootte van de letter bijna 10pt.

Momenteel is PDF (Portable Document Format) het meest gebruikte formaat om electronische bestanden van goede kwaliteit aan te leveren. PDF wordt ontwikkeld door Adobe. PDF is een platform onafhankelijk bestand dat alle benodigde informatie bevat om een document af te drukken: tekst, afbeeldingen, gebruikte fonts en opmaakelementen. PDF is een bestand dat wordt gegenereerd vanuit een ander bestand, zoals MS Word, LaTeX, of met behulp van opmaakprogramma's als Freehand, QuarkXpress, Pagemaker of InDesign. Niet alleen kunnen verschillende bronbestanden worden gebruikt om PDF te genereren, ook de platforms waarop dat gebeurt verschillen (Windows, Linux, etc.) en de manier van converteren kan ook verschillen. Hieronder volgen eerst wat algemene richtlijnen voor het genereren van PDF bestanden, daarna zullen we wat specifiekere problemen behandelen.

• Vermijd het gebruik van ongewone fonts en gebruik altijd Type-1 fonts (Postscript Type-1 fonts). Sluit deze fonts in (embed)in het document;
• Vermijd het gebruik van bit-mapped afbeeldingen. Wanneer het niet anders kan, gebruik dan bit-mapped afbeeldingen met een hoge resolutie en kijk of zich bij scaling problemen voordoen. Kijk goed naar de verschillende mogelijkheden om teksten aan afbeeldingen toe te voegen. Ook hierbij geldt: gebruik Type-1 fonts. Gebruik voor afbeeldingen programma's die de afbeeldingen als EPS of PDF files kunnen opslaan en bewaar de afbeeldingen op tenminste 300dpi;
• Centreer de pagina's: linker-- en rechtermarge zijn even breed;
• Genereer de PDF op de computer waarmee ook het bronbestand werd gemaakt;
• Test de gegenereerde PDF file op een andere computer;
• Vermijd het gebruik van Adobe Acrobat PDFWriter (Nb. dit is een ander programma dan PDFWriter dat onder GhostView werkt: dat is een voorkantje van ps2pdf).

Omzettingen naar PDF zijn gewoonlijk zonder al te veel problemen te realiseren. In de volgende paragrafen behandelen we enkele van de meest gebruikte manieren om PDF bestanden te genereren.

Richtlijnen voor gebruikers Windows: MS Word en LaTeX

Van MS Word naar PDF via Acrobat Exchange

Wanneer Adobe Acrobat op de computer wordt geinstalleerd, dan biedt het programma de gebruiker de optie om Acrobat toegankelijk te maken onder Word door middel van de menukeuze Create Adobe PDF. Op de achtergrond gebruikt Word dan een door Adobe geleverde plug-in AdobePDFMaker om een Word file als PDF file weg te schrijven.

De plug-in is zichtbaar in de menubalk als Adobe-icoon, maar kan ook bereikt worden door Bestand - Create PDF te selecteren. Op het scherm verschijnt een extra venster van het programma PDFMaker met tabbladen. Kies Algemeen. Kies ALTIJD de optie Distiller en NOOIT voor PDFWriter en kies de instelling PressOptimized.

Verdere opties kunt u meestal zo laten als ze waren. Wanneer het commando wordt uitgevoerd, maakt PDFMaker een PDF versie van het Word document. De PDF file bevat TrueType fonts ("embedded" en "subsetted"), maar dat is voor de huidige generatie typesetting software geen probleem meer.

Van MS Word naar PDF via Printen naar Distiller

Een iets andere route, minder direct, maar volgens kenners robuuster, is om rechtstreeks vanuit Word naar Acrobat Distiller te printen. Ga hiervoor als volgt te werk. Selecteer Bestand - Print. Een nieuw venster verschijnt, selecteer in het "drop-down menu" Acrobat Distiller als de printer. De knop Eigenschappen doet een venster verschijnen met vijf tabbladen. Zorg dat op het tabblad Graphics tenminste 600dpi is geselecteerd. En kies bij het tabblad PostScript de optie PostScript (optimize for portability). De gegenereerde PDF file wordt geplaatst in de "PDF output directory" als [file].pdf.

Gebruik voor Acrobat Distiller de volgende instellingen.

Distiller kent standaard drie zogenaamde job options: screenoptimized, printoptimized en pressoptimized. Kies Pressoptimized en ga naar Instellingen => Opdrachtopties (Settings => Job Options). Daar vindt u de volgende vijf tabbladen die de belangrijkste instellingen weergeven: Algemeen, Compressie, Lettertypen, Kleuren, Geavanceerd. Selecteer Algemeen en vink de optie PDF optimaliseren aan; verzeker u ervan dat bij de optie Resolutie een hoge waarde staat, bijvoorbeeld 2400.

Selecteer de tab Compressie en kies, voor pre-press topkwaliteit, de volgende instellingen bij de eerste twee opties Kleuren bitmapafbeeldingen en Grijswaarden bitmapafbeeldingen: vink resampling aan en vul in: bicubische downsampling met als waarde 300 dpi; vink ook de optie compressie aan en kies automatisch, kies bij de optie kwaliteit voor de optie maximaal.

De derde optie op het tabblad compressie is Monochrome bitmapafbeeldingen. Vink hier de optie resampling aan en kies als waarde 1200dpi. Vink ook de optie compressie aan en kies als waarde CCITT Groep 4.

Selecteer nu de tab Lettertypen en vink de volgende twee opties aan: Alle fonts invoegen en Subsets maken van alle ingevoegde lettertypen; bij de laatste optie hoort een vakje waarin een percentage moet worden ingevoerd. 100 en 99 zijn goede kandidaten. Bij de optie Wanneer invoegen mislukt kunt u het best Waarschuwen en doorgaan selecteren. Druk nu op de knop OK en het venster zal verdwijnen.

LaTeX onder Windows

Een geheel andere manier om een proefschrift onder Windows te maken is de weg via LaTeX. LaTeX is een computer-typesetting systeem ontworpen door Professor Donald Knuth van Stanford University. LaTeX blinkt uit door de kwaliteit van de typesetting en door het gemak waarmee wiskundige informatie kan worden verwerkt. Er is een flinke, stabiele en actieve groep van LaTeX gebruikers. Zij ontwikkelen modules voor LaTeX die worden verspreid via CTAN, the Comprehensive TeX Archive Network.

Er zijn verschillende LaTeX distributies voor Windows. Een van de bekendste is MikTeX. LaTeX bestanden worden meestal gemaakt met een programma-editor, bijvoorbeeld Xemacs voor Windows (een programma-editor) en Auc-TeX (een add-on voor LaTeX onder Xemacs). Het met behulp van Xemacs gemaakte bestand wordt door MikTeX omgezet naar een zogenaamde DVI of DeVice Independent file. De DVI file moet worden omgezet naar PostScript. Het meest gebruikte programma daarvoor is DVIPS dat wordt meegeleverd met de TeX distributie, in ons geval dus MikTeX. De aldus gegenereerde PostScript kan met Adobe Distiller of met GhostView worden omgezet naar PDF.

Standaard zal DVIPS onder MikTeX Type-1 fonts gebruiken en dat is precies wat we willen.

Blijven er toch nog type3 fonts over in het PDF bestand, dan zitten die fonts vaak in teksten bij afbeeldingen. Het is verstandig afbeeldingen te maken met software die voor teksten in die afbeeldingen Type-1 fonts gebruikt. Gaat dit niet, dan in elk geval de afbeeldingen in een hoge resolutie opslaan.

De PostScript file kan op twee manieren worden omgezet naar PDF.

Met GhostView's PDFWrite. Open de PostScript file in GhostView en kies File => Convert => PDFWrite met de hoogste resolutie (600dpi). Verder kunt u onder de optie Properties nog de volgende opties aangeven:

• GhostView: Convert PS to PDF
• PDFSettings --/prepress
• Embed all fonts -- true

De PostScript file kan ook worden geconverteerd naar PDF met Acrobat Distiller. Die omzetting werd hogerop al uitgebreid behandeld.

Net als onder Unix/Linux is er ook nog een kortere route van LaTeX naar PDF en dat is de route via het programma PDFTeX. Dit programma zet LaTeX bestanden direct om naar PDF. PDFTeX gebruikt standaard Type-1 fonts. Voorwaarde bij deze omzetting is wel dat afbeeldingen beschikbaar moeten zijn als PDF files.

Richtlijnen voor gebruikers Linux: LaTeX

De meest gangbare manier om PDF files te produceren onder Unix/Linux is de volgende keten: XEmacs (meestal met Auc-TeX) of een andere editor, TeTeX (Thomas Essers TeX implementatie) of een andere TeX distributie, DVIPS en GhostView. Sinds enige tijd is er ook een korter alternatief voor deze route: PDFTeX (is onderdeel van de TeTeX distributie). Beide routes worden hieronder behandeld.

Belangrijkste onderwerp in de Unix/Linux keten van (La)TeX naar PDF is wederom: het uiteindelijke PDF bestand moet uit Type-1 fonts bestaan die zijn ingesloten. Onder Unix verdient dit onderwerp extra aandacht omdat DVIPS, dat deel uitmaakt van TeX distributies, tot voor kort standaard Type-3 fonts insloot.

Het Allerbelangrijkst blijft dat u fonts gebruikt die als Type-1 fonts beschikbaar zijn. Ook de TeTeX distributie heeft een volledige set Type-1 fonts voor de meest gangbare lettertypen: Computer Modern, Times, Helvetica, Arial en Courier. Hoe zorg je ervoor dat het uiteindelijke PDF bestand uit "embedded" Type-1 fonts bestaat?

Neem allereerst de volgende regel in de preamble van het document op: \usepackage{pslatex}. Verder: gebruik bij DVIPS, wanneer de DVI file wordt omgezet naar PostScipt, de optie -Ppdf. Deze optie dwingt DVIPS gebruik te maken van de file config.pdf. Geen file van het type PDF, maar een speciale configuratie file om te zorgen dat DVIPS optimale PostScript levert voor omzetting naar PDF. De file config.pdf staat meestal in de directory [...]/texmf/dvips/config/config.pdf. In de file worden een aantal belangrijke zaken geregeld voor de omzetting van DVI naar PostScript. In de volgende paragraaf worden de belangrijkste elementen van de file config.pdf in het kort besproken.

De belangrijkste regels in de file config.pdf:

1. D 8000
2. p psfonts.map
3. p +bsr.map
4. p +bsr-interpolated.map
5. p +hoekwater.map
6. R 600 1200
7. j0
8. G0

Regel 1 zet de resolutie op 8000dpi. De optie is een goede verklikker om te zien of er nog Type-3 fonts in het document staan, want in dat geval begint TeX, of eigenlijk dvipspk, te rekenen om die bitmapped fonts om te zetten naar 8000dpi.

De regels [2] t/m [4] zijn belangrijk. De regels wijzen naar evenzovele "map files" die aangeven a) welke fonts DVIPS NIET moet insluiten als Type-3 fonts (dat zijn de fonts die genoemd worden in de eerste vertikale kolom van de file; in het geval van Computer Modern, bijvoorbeeld: cmb10, cmbsy10, etc.). In de tweede kolom va de file komen de namen van de Type-1 fonts, wanneer die namen verschillen van de namen in TeX voor die fonts. Bijvoorbeeld, wanneer de Type-1 Computer Modern fonts namen in uppercase hebben, dan worden die in de tweede kolom opgenomen. De derde kolom zorgt ervoor dat de Type-1 fonts worden ingesloten in de PDF file die wordt gegenereerd. Een "map file" ziet er dus als volgt uit:

• cmb10 CMB10 <[/usr/local/lib/tex/fonts/type1/]cmb10.pfb
• cmbsy10 CMBSY10 <[/usr/local/lib/tex/fonts/type1/]cmbsy10.pfb
• cmbsy6 CMBSY6 <[/usr/local/lib/tex/fonts/type1/]cmbsy6.pfb

Regels 5 t/m 8 zijn extra opties. De optie R 600 1200 zorgt ervoor dat wanneer er toch nog "bitmapped' informatie aanwezig is, die tenminste op een minimum resolutie van 600dpi wordt bijgespeeld. De optie -j0 zorgt er voor dat het gehele font wordt ingesloten. De optie -G0 wordt gebruikt wanneer de zogenaamde ligaturen niet goed gaan. Zoek een woord op in de file dat begint met de letters fl, bijvoorbeeld fluctuations, is dit wordt in de PDF file f*uctuations geworden, gebruik dan DVIPS met de optie -G0.

Een alternatief voor de hierboven beschreven keten om van LaTeX files PDF files te maken, is PDFTeX. PDFTeX zet LaTeX bestanden direct om naar PDF zonder tussenstappen met DVIPS en GhostView. PDFTeX gebruikt standaard alleen Type-1 fonts. "Nadeel": PDFTeX kan alleen overweg met afbeeldingen in PDF format. Toch is daar vrij eenvoudig wat aan te doen. Gebruik in de LaTeX source bestandsnamen zonder extensie, dus: plaatje in plaats van plaatje.eps. DVIPS zoekt bij de bestandsnaam plaatje gewoon naar plaatje.eps en PDFTeX zoekt naar plaatje.pdf. Zet alle eps files met een batch-converter, bijvoorbeeld epstopdf (van Sebastian Rahtz op CTAN) of PStill om naar PDF. Nu kunt u altijd op twee verschillende manieren PDF genereren.

Controleer de PDF file

Controleer de gemaakte PDF file door de file in Adobe Acrobat te openen. Vergroot het bestand met 800%. Alle karakters moeten er haarscherp uit blijven zien.

Een andere manier om de PDF file te controleren is om, ook in Acrobat, File => DocumentInfo => Fonts te kiezen. Er verschijnt dan een FontInfo venster. Kies in dit FontInfo venster List All Fonts. Als het goed is bestaat de lijst uit TrueType of PostScript Type-1 fonts, al dan niet als "embedded subset". Staan er toch nog Type-3 fonts in de lijst, dan moet u uitvissen waar die vandaan komen en of daar nog iets aan te doen is.

(Bron: Digital Erasmus Academic Repository)